Tomado del occitano monge, del latín vulgar MONICUM, por MONACHUM, 'anacoreta, monje', y este del griego monakhos, 'solitario', derivado de monos, 'uno'.
Nebrija (Lex1, 1492): Monacus. i. por el monge solitario. Monaca. ae. por la monja solitaria. Monialis. is. por la monja. nouum.
Nebrija (Voc1, ca. 1495): Monge solitario. monachus .i. monastes .ae. Monja solitaria. monacha .ae. monialis .is. Monja en otra manera. soror .oris. Abad prelado de monges. abbas .atis. Abadessa prelada de monjas. abbatissa .ae. Monazillo de monges. monachellus .i. Monesterio de monges. monasterium .ii. Mongil vestidura de monge. vestis monachalis. Toca sagrada de monja. uitta .ae. Uelo sagrado como de monja. uit[t]a .ae.
Nebrija (Voc2, 1513): Monge solitario. monachus .i. monastes .ae. Monja solitaria. monacha .ae. monialis .is. Monja en otra manera. soror .oris. Abad prelado de monges. abbas .atis. Abadessa. abbatis .idis. de monjas. abbatissa .ae. Monazillo de monges. monachellus .i. Monesterio de monges. monasterium .ii. Mongil vestidura de monge. vestis monachalis. Toca sagrada de monja. vitta .ae. Uelo sagrado como de monja. vitta .ae.
-
-
1
-
sust. masc. y fem.
-
Persona que vive en un convento o monasterio, sujeta a la regla propia de una orden religiosa.
- Variants lèxiques
-
monago;
-
Exemples
-
«notarius. § .m.dccc.xxxv. sueldos. § Item solia recebir antigament el monasterio de·los | monjes | de Peraman los quales reciben agora las monjas preycaderas de·la dita ciudat» [A-Rentas2-061v (1417)];
-
«a este lobo que es emperador. a este que es abad | monge | . mira a este que es sancto angel etcetera. Item dezimos.» [B-Fisonomía-049r (1494)];
-
«en·el señor por continuo gozo despertados. Porne vn noble enxienplo. de vnos | monjes | al señor seruientes so el padre Apolonio. de·los quales en·la vida» [C-Consolaciones-039r (1445-52)];
-
«la reyna doña Sancha su madre les hauia edificado aquel noble monesterio de | monjas | que llaman de Xixena. y el habia fundado el monesterio de Scarpe» [D-CronAragón-071v (1499)];
-
«vuestras finestras deziys fazen vosotras soys inuentadoras d·ellas. y ahun las | monjas | lo leuaron aprendiendo del mundo quando fizieremos esto entiende se queremos aquello.» [E-Grisel-012v (1486-95)];
-
Distribució
A: 45; B: 1; C: 56; D: 143; E: 4;
-
-
•
-
loc. sust. masc.
-
Monje blanco. Clérigo que vive en un convento o monasterio, sujeto a la regla de la orden cisterciense.
-
-
•
-
loc. sust. masc.
-
Monje negro. Clérigo que vive en un convento o monasterio, sujeto a la regla de la orden benedictina.
-
Exemples
-
«el sagramento de·la confession e comunion segun su regla. ca a·los | monges negros | es mandado: que comulguen vna vez en·el mes.§ Jtem deue ser» [C-SumaConfesión-067r (1492)];
-
«muchas otras yglesias y grandes monesterios. y saco de alla de Cluniaco | monjes negros | que mas sanctamente viuiessen. y repartio los por los monesterios que» [D-CronAragón-026r (1499)];
-
«fueron los mas principales. el de Sant Victorian en Ribagorça que encomendo a | monges negros | y enriqueçio de grandes rentas. ca le dio quando menos a» [D-CronAragón-032r (1499)];
-
«Pedro el de Cluniaco reuelado fue al honesto y deuoto religioso don Pedro Engerberdo | monge negro | del monesterio de Nagera. y natural de·la villa de Estella» [D-CronAragón-048v (1499)];
-
«so el nonbre de frayres las distinçiones de ordenes. es a·saber | monjes | negros. monjes blancos. frayles menores. frayles pedricadores. E los» [E-TrabHércules-052r (1417)];
-
Distribució
C: 1; D: 3; E: 1;
-
-
•
-
loc.
-
Forma parte de la expresión pluriverbal cabeza de monje (arisarum vulgare).
-
Exemples
-
«Dizen los naturales toma el çummo de·la yerba que es dicha | cabeça de monge | e da·la a beuer al paçiente e da·la quatro» [B-Recetario-049r (1471)];
-
«cristal dados a beuer con el çummo de·la yerba que es dicha | cabeça de monje | antes de·la aseçion sana la terçiana doblada e sinple » [B-Recetario-050r (1471)];
-
Distribució
B: 2;
Formes
monga (1), mongas (8), monge (49), monges (82), monia (1), monias (1), monies (1), monja (13), monjas (62), monje (6), monjes (33);
Variants formals
monge -a (10), monge -ja (130), monje -a (117);
1a. doc. DCECH:
1131 (CORDE: 1161)
1a. doc. DICCA-XV
1417
Freq. abs.
257
Freq. rel.
1,15/10.000
Família etimològica
MONOS: monacal, monago, monarca, monarquía, monasterio, monipodio, monje -a, monjil, monotelita;